vkH irsko Bkb fJe w[bkeks
vkH tBhsk
tL........vkH
irsko ih ! s[;hI eftsk dh fJe pVh bzwh :ksok sfj ehsh j? fJ;
bJh s[jkv/ Bkb s[jkvh eftsk pko/ s/ ;wekbh eftsk dh :ksok pko/
pj[s rZbK j' ;edhnK jB feT[Ife fJ; ;ko/ ;w/I d/ gfotosB d/
s[;hI doFe th j'. id'I s[;hI eftsk fbyDh F[o{ ehsh, T[d'I
gzikph eftsk dk eh wkj"b ;h s/ s[;hI fezBQK ethnK s'I
gqGkfts j'J/ <
iL........tBhsk
ih ! w?I phHJ/H se gzikph BjhI gVQh. ekbi SZve/ frnkBh gk; }o{o
ehsh ;h.
T[j th tes eNh s/ fwZsoK d/ ;zr ;kE bJh. gzikph GkFk
ftu eth jh fezB/ e[ j[zd/ ;B. w'jB f;zx, tho f;zx, g{oB f;zx
pktk pbtzs, nzfwqsk, \ho'}dhB Fo\, T[;skd dkwB, ;\ho nkfd.
w?I
sK |kfbp, who, nBh; s/ epho dk \?B ;h. (j[D th jK) gzikph d/
ebk;heb ethnK ftZu'I w?~ T[; ;w/I tko; Fkj, p[ZbQ/ Fkj s/ Fkj
j[;?B g;zd ;B.
gzikph
ftZu'I fes/ fes/ ;\ho, fes/ fes/ pktk s/ f}nkdk so w'jB f;zx
s/ ukfsqe g;zd ;B.
w?I
ni se fe;/ dk gqGkt BjhI ep{fbnk. T[Ii ;kv/ B/Vb/ fgzv p[zvkb/
(ekwo/v jfofeFB f;zx ;[oihs dk fgzv) fJe FkfJo j[zdk ;h r[odk;
okw nkbw T[;dhnK ibf;nK ftu eftsktK
;[De/ wB dh b'u ;h fe w?I
th eth pDK. T[; d"o ftu ;kfjse eftsk Bkb'I b'e wzueh
eftsk s/ feZ;k ekft dh tX/o/ edo ;h.
tL........s[;hI
fJ; ;ko/ ftek; ftu e/tb gzikph d/ frnkB Bkb jh BjhI i[V/ ;r'I T[od{, cko;h d/ frnkB s/ nfXn?B Bkb th i[V/ s/ fJ; nfXn?B B/
]k; s"o s/ s[jkv/ ekft f;oiD ftu eh ;jkfJsk ehsh <
iL........w?I
18$19 ;kb dh T[wo se T[od{, \ko;h, gzikph s/ f;zXh GkFktK dk
ek\h nfXnB eo fbnk ;h. T[;s'I fgZS'I nzrq/}h ;kfjs dk ek\h
nfXn?B ehsk. w?~ Donne (John
Donne),
Ezra Pound, Mallaime, William Shakespeare, Bertolt Brecht,
Pablo Neruda, wfjw{d
dot/F, Bk}w fjews s/ nwoheB b/ye Thoreau pj[s g;zd jB. w?~ fJe
rZb :kd nk rJh, fJe tkoh w?I e?B/vk fty/ nwoheB ;\kos ]kB/ ftu
nwohek dk th}k b?D frnk, ;zpzXs n\;o jo ftnesh ~ efj fojk ;h
nkgD/ w[be ftZu'I th}k feT[I BjhI fbnk ! s/ th}k d/D'I BK eo
fojk ;h.
w?~
th fJjh ;tkb ehsk, @@w?I fejk w?I fJe b/ye jK w/o/ e'b nkT[D
bZfrnK ;wK BjhI ;h. w?I ibdh ftu eB/vk fJe ;kfjse ekB\oz; ftu
Fkfwb j'Dk ;h.##
T[j
efjD bZrk, @@nwohek ike/ eh eo/Irk##< w?I fejk w?~ nwoheh
b/ye pV/ g;zd B/, w?I
T[j weZd; Xosh t/yDh ukj[zdk jK fiZE/
tkbN ftd w?B s/ Thoreau tor/ g?dk j'J/.##
T[j
n\;o J/Bk gqGkts j'fJnk fe fJe e[Vh ~ (i' n\;o ;h) ;de/ efjD
bZrk @@fJ; Gkosh i?BNbw?B ~ d/y fJ;B/ Thoreau
gfVQnk j?.## s/
w?~ th}k d/ fdZsk.
fJjBK
;G b/yeK e'b'I w?I e[M Bk e[M f;fynk j?.
tL........s[jkvk
gfjbk ekft ;zrqfj @o[sK oKrbhnK# id'I 1957 ftu gqekfFs j'fJnk
sK fJj fejk iKdk j? fe fJj gqrsh w'jB f;zx tkbh gqrshtkdh
eftsk dk Ybdk ;wK ;h. s[jkv/ fJ; d"o pko/ eh ftuko ;B
<
iL........id'I
o[sK oKrbhnK Sgh, T[j ;u w[u gqrshFhb bfjo d/ T[sok dk ;wK ;h.
go w/o/ rhsK dk fJ; bfjo Bkb e'Jh ;zpzX BjhI ;h. w?I pugB ftu
b'e-ekft s'I pj[s gqGkfts ;K. ;' fJj sK jbe/ c[be/ fdjksh rhs
jB. fdjkVh f}zdrh dh o[wKfuesk pko/. T[Ii fJj b'g j' oj/
gzikph-;fGnkuko dh fBFkB d/jh }o{o eod/ ;B.
tL........o[ZsK
oKrbhnK ftu s[;hI ekch jZd sZe o[wKfNe eftsk Bkb i[V/ ;h s/
s[jkv/ eJh rhs gqf;ZX th j'J/ ;B. s[;hI w[ZY ftu nkgDk BK jh @irsko
gghjk# fbyd/ ;h. eh fJ; dk ;pzX T[; o[wKfNe d"o Bkb pDdk
j? <
iL........tBhsk
! o[wKfNesk w?~ ni th edh edh uzrh brdh j?. d[BhnK d/ fe;/ th
wB[Zy ftZu'I 100 gqfsFs Bk o[wKfNesk ik ;edh j? Bk pugBk.
@gghjk#
Fpd dk fJ; o[wKfNesk Bkb e'Jh ;zpzX BjhI. fe xNBk Bkb }o{o ;zpzX
j?.
tL........fiZE'I
se w?~ :kd j? FkfJd s[jkv/ e[M rhs @eosko f;zx pbZrD# dh
gfsqek ftu th gqekfFs j'J/ ;B. T[; ;w/I nfijh eftsk pj[s/ b'eK
ftu wep{b j[zdh ;h. s[jkvhnK T[; wkj"b pko/ dh f;woshnK
jB < feT[Ife s[;hI T[; ;w/I th ;N/i T[`s/ uofus FkfJo oj/
j' < ]k; s"o s/ id'I j[D eftsk ftu eJh p"fXe
gqftoshnK nk rJhnK jB, T[; o"FBh ftu w?I rZb eo ojh jK.
iL........fJj
;Zu j? fe pbZrD ;kfjp d/ gou/ ftu w?I pj[s Sfgnk jK. go w?I
;N/iK s/ edh uofus BjhI fojk (j[D th BjhI) ;N/iK s/ f;o\ ;kXkoB
Szdk pzdh tkb/ eth iK sozBw tkb/ jh uofus j[zd/ jB.
T[;
;w/I wzueh eftsk dk d"o ;h. nZi th gzikph b'e gkme Bkb'I
tX/o/ ;o's/ jB. ;' rzGho ekft nkw b'eK s'I ftE f;oi fojk j?.
feT[Ife ;kvh gqzgok jh GiBK, pkDh s/ feZf;nK
se ;[;hw ;h.
tL........s[jkvh
eftsk ftZu eJh spdhbhnK tkgohnK jB. @sbyhnK ozrhBhnK# ftu tZX
:EkoE Bkb
i[VBK, gqrshFhbsk ~ ;wMDk s/ @nX{ok nkdwh# ftu eftsk
dh nkX[fBesk ~ ;wMDk. go s[;hI
nkX[fBesktkd iK gq:'rtkd d/
FkfJd fco th jwdod BjhI j'. s[jkvh gqfspZXsk eftsk ~ ojh. go
T[; d"o s'I bzxfdnK s[;hI fet/I wfj;{; ehsk <
iL........w?I
gq:'r, nkX[fBesk nkfd dk fto'Xh BjhI. gq:'r sK ni th b'e eo oj/
jB. s[;hI th eo oj/ j'. gfjbh rZb sK fJj j? fe gq:'r s/
gq:'rtkd, nkX[fBesk s/ nkX[fBetkd,
T[`so nkX[fBesk s/ T[`so
nkX[fBetkd ftu Y/o \oe j?.
gqrshtkdhnK
e'b fJe frDh fwZEh ftukoXkok ;h fijVh fe;/ j'o bfjo e'b BjhI.
w/oh jwdodh gq:'rtkdhnK Bkb j' jh BjhI ;edh. T[j SV:zsoh jB. (j[D
w?I ejKrk ;B). fJ; d"okB Be;bh eftsk th ;kwQD/ nkJh. w?I
jo d"o ftZu'I bzxfdnK i/ e'Jh eftsk uzrh bZrh j? sK T[;dh
pvh skoh\ ehsh j?.
w?I
s[jk~ fBZme/ BjhI gVQ ;fenk. go fJe tkoh w?I s[jkvh fJe eftsk
;[Dh ;h @@w?I s?~ ed'I fwbh ;h <## T[j ewkb dh eftsk j?.
tL........fJ;
s'I nr/o/ s[jkvh eftsk dk ;G s'I tZX uouk T[jd'I j'fJnk id'I
1973 ftu
@bj{ d/ BeF# gqekfFs ehsh. fJj ;kv/ :EkoE s/ eftsk dh
fJe eqKshekoh ;fEsh ;h. j[D id'I
s[;hI Be;btkdh bfjo s'I pj[s
nr/o/ go fJe ftZE T[`s/ j' sK T[; eftsk pko/ fet/I ;'ud/ j'
<
iL........gfjbh
rZb sK fJj j? fe @@bj{ d/ BeF## dh ;koh eftsk Be;btkdh eftsk
dh d/D BjhI. fJjBK ftZu'I fijVhnK w/ohnK tXhnk eftsktK (pugB
s'I j[D se, fBnKFkbk ftu fbnKdk frnk d'Fh, fwZNh dk foFsk, ;{oi
d/ N[eV/, Gkb nkfd) ni th ;kofEe jB.
;koh
Be;btkdh eftsk ftZu'I i/ fJe g[;se ;zgkd eoBh j't/ sK w/ohnK,
fdb s/ uzdB dhnK eftsktK jh tX/o/ j'DrhnK. pj[sh eftsk sK tesh
;h. e'Jh e'Jh eftsk gkF dh th fJ; f;bf;b/ ftu u[Dh ik ;edh j?.
T[Ii fJ; bfjo d/ eth sK pj[s jB.
tL........Gkt/I
gqrhse eftsk s/ |}b Bkb s[;hI gfjbK th i[V/ j'J/ ;h go fJ; dk
n;b uwseko 1980 ftu T[jd'I ;kjwD/ nkfJnk id'I s[jkvk |}b ;zrqfj
@FhF/ dk izrb# Sfgnk.
s[;hI fJe T[;skd |}beko tKr ;Ekfgs j'J/.
fJj ;tkb w?I fJ; bJh eo ojh jK fe eh s[;hI
T[;skd gozgok ftu :ehB
oyd/ j' < i/ oyd/ j' sK s[jkv/ e"D-e"D fFF jB
<
iL........tBhsk
vhno ! FhF/ d/ izrb Bkb e'Jh uwseko BjhI j'fJnk. w?I fpbe[b
T[;skd eth BjhI. s[;hI i/ fBjk}B efjDk ukj[zd/ j' sK fJj efj
;ed/ j' fe @w?I fJe o"FB dwk| eth jK.# w?I T[;skdh
Fkfrodh dh gozgok dk ekfJb BjhI. w/o/ ;kjwD/ e[M ;e{b jB,
fit/I dhge ;e{b, jwdod ;e{b, s]s f;zx ;e{b, gfjb/ d' ;e{bK dk
e'Jh th eth nkgD/ T[;skdK dh ;hwk s'I nZr/ BjhI ik ;fenk.
o{VQhtkdh x/o/ ftu jh fxo/ oj/. go s]s f;zx d/ e[M Fkfrod pj[s
tXhnk FkfJo jB. fit/I ;[fozdo ;hos j?, ;[oihs ;yh j? s/ fJe
ewkb dk FkfJo j? e[bftzdo (i' Sg BjhI fojk) wfjzdodhg ro/tkb
j?. fJj s]s f;zx s'I nZr/ sK fBe; ;e/ feT[Ife fJe sK s]s f;zx
eZNVgzEh BjhI ;h. d{ik T[j nkg tXhnk FkfJo ;h.
w/ok
d'Jh Fkfrod BjhI. T[Ii fJ:bkj s/ wFtok w/o/ e'b'I tZv/ tZv/
gke d/ FkfJoK B/ fbnk j?.
w?I
nkg jh wezwb BjhI fe;/ ~ u/bk fet/I pdk ;edk jK. go fe;/ s'I
wFtok b?Dk p[oh pks BjhI. jwdod ;kfjp sK J/B/ eNZV ;B fe
jfoGiB f;zx d/ fJe fJe fFno ftu B"I-B"I |bshnK (iK
n?p) eZY fdzd/ ;B.
T[;skd
ukBD r'fpzdg[oh s/ mkeo Gkosh sK ftuko/ s[epzdh s'I nZr/ Bk ik
;e/.
